เมื่อพ่อแม่สังเกตเห็นว่าลูกมีปัญหาด้านพฤติกรรม อารมณ์ หรือพัฒนาการ เช่น ไม่อยู่นิ่ง สมาธิสั้น พูดช้า หรือมีความกังวลสูง คำถามแรก ๆ ที่มักเกิดขึ้นคือ “ควรพาลูกไปหานักจิตวิทยาเด็ก หรือจิตแพทย์เด็กดี?”
หลายครอบครัวสับสน เพราะทั้งสองวิชาชีพต่างก็เกี่ยวข้องกับ “จิตใจและพฤติกรรมเด็ก” แต่จริง ๆ แล้วมีความแตกต่างกันชัดเจน ดังนี้
นักจิตวิทยาเด็ก (Child Psychologist) คือใคร?
- จบการศึกษาด้าน จิตวิทยา โดยตรง (ระดับปริญญาโทหรือเอก)
- ทำงานด้าน การประเมินและบำบัดพฤติกรรม/อารมณ์ ของเด็ก
- ใช้เครื่องมือ เช่น แบบทดสอบ IQ, EQ, แบบประเมินพัฒนาการ, แบบทดสอบสมาธิ
- ใช้เทคนิคการบำบัด เช่น การปรับพฤติกรรม (behavior therapy), play therapy, กิจกรรมบำบัดร่วมกับทีมสหวิชาชีพ
- ไม่สามารถสั่งยาได้
เหมาะกับเด็กที่มีอาการ
- สมาธิสั้น (ADHD) ที่ยังไม่รุนแรง
- พูดช้า, พัฒนาการช้า, ปัญหาการเรียนรู้ (LD)
- เด็กที่มีปัญหาพฤติกรรม เช่น ก้าวร้าว ดื้อ ขี้อาย ไม่กล้าเข้าสังคม
- เด็กที่มีความเครียด วิตกกังวล หรือปรับตัวไม่ได้
จิตแพทย์เด็กและวัยรุ่น (Child Psychiatrist) คือใคร?
- เป็น แพทย์ (หมอ) ที่เรียนต่อเฉพาะทางด้านจิตเวชเด็กและวัยรุ่น
- สามารถ ตรวจ วินิจฉัย และสั่งยา ได้
- ทำงานร่วมกับทีมสหวิชาชีพ เช่น นักจิตวิทยา นักกิจกรรมบำบัด นักฝึกพูด
- เน้นการดูแลในกรณีที่เด็กมีอาการรุนแรงจนกระทบต่อการใช้ชีวิตประจำวัน
เหมาะกับเด็กที่มีอาการ
- สมาธิสั้นที่รุนแรงจนเรียนหรือใช้ชีวิตไม่ได้
- ออทิสติกที่มีปัญหาด้านอารมณ์หรือพฤติกรรมร่วมด้วย
- ภาวะซึมเศร้า วิตกกังวลรุนแรง หรือมีอาการทางจิตเวช
- ต้องการพิจารณาใช้ยาเพื่อช่วยควบคุมอาการ
พ่อแม่ควรเลือกพาลูกไปหาที่ไหนดี?
- ถ้าเพิ่งเริ่มสังเกตว่าลูก พูดช้า ไม่อยู่นิ่ง สมาธิสั้น หรือมีพฤติกรรมที่น่ากังวล สามารถประเมินกับ นักจิตวิทยาเด็ก หรือ จิตแพทย์เด็กและวัยรุ่นได้ โดยคุณหมอจะตรวจ ซํกประวัติและประเมิน หากคุณหมอพิจารณาว่า ไม่จำเป็นต้องใช้ยา สามารถส่งต่อให้กับนักจิตวิทยาเด็ก เพื่อรักษาต่อเนื่องได้
- แต่ถ้าลูกมีอาการ รุนแรงมาก กระทบการเรียน ชีวิตประจำวัน หรือมีความเสี่ยงด้านอารมณ์ → ควรพบ จิตแพทย์เด็กและวัยรุ่น โดยตรง
- ในหลายกรณี นักจิตวิทยาเด็กและจิตแพทย์เด็กทำงานร่วมกัน เพื่อช่วยให้เด็กได้รับการดูแลครบทุกด้าน
ข้อคิดสำคัญสำหรับพ่อแม่
อย่ารอให้อาการรุนแรงจนส่งผลต่อชีวิตลูก เพราะการพาไป ประเมินและปรึกษาเร็ว ช่วยให้การดูแลง่ายขึ้น และเพิ่มโอกาสให้ลูกพัฒนาศักยภาพได้เต็มที่
เขียนโดย พญ.สิริน ปุญญโชติ
Child & Adolescent Psychiatrist
Child Psychologist vs. Child Psychiatrist: Who Should Parents Consult First?
When parents begin to notice concerns in their child’s behavior, emotions, or development—such as hyperactivity, inattention, delayed speech, or excessive anxiety—one of the first questions that often arises is:
“Should we consult a child psychologist or a child psychiatrist?”
Many families feel unsure, as both professions are involved in a child’s mental and behavioral health. However, there are clear differences:
Who is a Child Psychologist?
A Child Psychologist is a specialist trained in psychology (typically at the master’s or doctoral level). They focus on assessing and supporting children’s behavior, emotions, and development.
They commonly:
- Conduct assessments such as IQ, EQ, developmental evaluations, and attention testing
- Provide therapy for emotional and behavioral concerns
- Use approaches such as behavior therapy, play therapy, and collaborative interventions with multidisciplinary teams
- Do not prescribe medication
A child psychologist is well-suited for children with:
- Mild to moderate ADHD
- Speech delay, developmental delay, or learning difficulties (LD)
- Behavioral concerns (e.g., aggression, defiance, shyness, social difficulties)
- Emotional challenges such as stress, anxiety, or adjustment difficulties
Who is a Child & Adolescent Psychiatrist?
A Child & Adolescent Psychiatrist is a medical doctor who has completed specialized training in child and adolescent mental health.
They:
- Assess, diagnose, and treat mental health conditions
- Can prescribe medication when necessary
- Work closely with multidisciplinary teams (e.g., psychologists, occupational therapists, speech therapists)
- Focus on cases where symptoms significantly impact daily functioning
A child psychiatrist is most appropriate for children with:
- Severe ADHD affecting school performance or daily life
- Autism with significant emotional or behavioral challenges
- Depression, severe anxiety, or other psychiatric conditions
- A need for medication to help manage symptoms
So, Where Should Parents Start?
If you have just begun to notice concerns—such as delayed speech, inattention, hyperactivity, or behavioral difficulties—your child can be assessed by either a child psychologist or a child & adolescent psychiatrist.
In many cases:
- The doctor will conduct a thorough evaluation
- If medication is not required, your child may be referred to a psychologist for ongoing therapy
However, if your child has more severe symptoms that significantly affect learning, daily life, or emotional well-being, it is advisable to consult a child psychiatrist directly.
In practice, child psychologists and child psychiatrists often work collaboratively to ensure comprehensive care.
A Key Message for Parents
Do not wait until symptoms become severe and begin to impact your child’s life.
Early assessment and intervention can make care more effective and help your child reach their full potential.
Written by Dr. Sirin Poonyachoti
Child & Adolescent Psychiatrist
